فرمالین

فرمالین

یکی از مواد شیمیایی که کاربردهای فراوانی در زمینه های مختلف دارد، فرمالین است. فرمالین در زمینه های مختلفی کاربرد دارد که یکی از معروف ترین این کاربردها در مورد ضدعفونی کردن مراتع دام و طیور و به ویژه پرورش ماهی است. در این مطلب با ماده فرمالین، نحوه تولید و کاربردهای این ماده آشنا خواهیم شد.

فرمالین چیست؟

یکی از مهمترین و بارزترین ویژگی های فرمالین، بوی تند آن است. این گاز که فرمالدئید نیز نامیده می شود، از نظر شیمیایی عضوی از خانواده آلدئیدها است. فرمالین ترکیبی بسیار ساده داشته و فرمول شیمیایی آن به صورت HCHO تعریف می شود. این ماده توسط یک دانشمند روسی به نام باتلر در سال ۱۸۵۹ میلادی کشف شد.

فرمالین چگونه تولید می شود؟

جالب است بدانید که این ماده به سادگی هرچه تمام تر تولید می شود. کافی است ترکیبات حاوی کربن به صورت ناکامل و ناقص بسوزند تا حاصل آن یک گاز با بوی تند به نام فرمالین باشد. مشخص است که آتش گرفتن چوب به ویژه چوب درختان در آتش سوزی های که در جنگل ها به وجود می آید، منبع اصلی تولید این گاز است. سالانه به واسطه سوختن جنگل ها در سطح جهان، میلیون ها لیتر فرمالین وارد جو می شود. علاوه بر این فرمالدئید در دود سیگار نیز یافت می شود. تحقیقات اثبات کرده که در دود اگزوز نیز مقادیری از فرمالین وجود دارد.
اما جالب است بدانید که این ماده به صورت طبیعی نیز در جو تولید می شود. از واکنش اکسیژن با موادی چون متان و یا حتی سایر هیدروکربن ها فرمالدئید تولید می شود. نور خورشید مهمترین عامل برای ایجاد چنین واکنشی است. برخی از دانشمندان نیز بر این باورند که فرمالدئید از فرآیند های برخی از هیدروکربن ها به صورت متابولیسمی، فرمالین تولید می شود.

تولید صنعتی فرمالین (فرمالدئید)

آنچه که در نحوه تولید فرمالدئید بیان شد، تولید طبیعی آن بود؛ اما این ماده که خواص و کاربردهای فراوانی دارد، به صورت صنعتی برای مصارف گوناگون تولید می شود. کارخانه های تولید کننده با کیفیت های متفاوتی این ماده را تولید می کنند. هر کدام از کارخانجات تولید کننده فرمالین، بسته به میزان اطلاعات علمی خود، درجه ای از کیفیت این محصول را ارائه می دهند.
راهکارهای زیادی برای تولید صنعتی فرمالدئید به کار گرفته شده است اما در حال حاضر این ماده از متانول و اکسید کردن کاتالیزوری این ماده به دست می آید. کاتالیزرو به کار رفته در این روش نیز متفاوت است. در برخی از کارخانه ها از مخلوط مولیبدن با اکسید آهن استفاده می شود و برخی دیگر از نقره فلزی به عنوان کاتالیزور استفاده می کنند.
اگر برای تولید فرمالدئید از مولیبدن و اکسید آهن استفاده شود، دمای ۴۰۰ درجه دمای واکنش متانول با اکسیژن بوده و منجر به تولید فرمالدئید می شود تا با استفاده از آن فرمالین تولید گردد. اما اگر از نقره فلزی استفاده شود، دمای واکنش ۶۵۰ درجه خواهد بود.

ویژگی های فرمالدئید

فرمالدئید ویژگی های فوق العاده ای دارد. برخی به این ماده به دید یک ماده کم خاصیت نگاه می کنند؛ این در حالی است که فرمالدئید گستره ای وسیع از خواص را در دل خود جای داده است و به نظر می رسد در سال های آتی خواص بیشتری از آن کشف شود. تمامی خواص و کاربردهای فرمالدئید را می توان در ماده فرمالین نیز یافت.
یکی از ویژگی های مهم فرمالدئید، حلالیت آن در آب است. درست است که این ماده در دمای محیط به صورت گاز وجود دارد، اما این قابلیت را دارد که درون آب حل شود! در واقع فرمالین محلول آبی فرمالدئید با غلظت ۳۷ درصد است که عموم کاربرد این ماده در صنعت و کشاورزی به همین صورت است. می توان گفت که با حل شدن فرمالدئید در آب، این ماده پلیمریزه می شود و مونومرهایی کوچک با فرمول HCHO ایجاد می گردد. ناگفته نماند که فرمالین تهیه شده از محلول ۳۷ درصد آبی فرمالدئید، درصد ناچیزی از متانول را در درون خود جای داده است. متانول برای این وجود دارد که در روند کار پلیمریزاسیون محدودیت ایجاد شود.
فرمالدئید از خانواده آلدهید ها است و ویژگی ها و خواصی بسیار مشابه این گروه دارد. البته یکی از تفاوت های بارز این ماده با دیگر مواد این خانواده که باعث تمایز فرمالدئید هم شده، واکنش پذیری بالای آن است. همین نکته توانسته واکنش آب با فرمالدئید را ایجاد کرده تا فرمالین حاصل این واکنش پذیری باشد!
از ویژگی های مهم فرمالدئید این است که این ماده یک الکتروفیل قوی است. این خاصیت باعث می شود تا این ماده در واکنش هایی شرکت کند که موضوع آن جانشینی الکتروفیلی آروماتیک با ترکیبات آروماتیک است. علاوه بر این فرمالدئید و همچنین فرمالین با توجه به ویژگی الکتروفیلی خود می تواند با آلکان ها واکنش افزایشی الکتروفیلی ایجاد کند.
رفتاری که فرمالدئید گازی از خود نشان می دهد کاملا مغایر با رفتار گازهای ایده آل است. این تفاوت رفتار در محلول آبی آن یعنی فرمالین نیز کاملا مشهود است. علت این است که فرمالدئید به صورت برگشت پذیر پلیمریزه شده و تشکیل برخی از پلیمرها نهایتا منجر به این تفاوت رفتار می گردد. یکی از این ویژگی ها این است که گار فرمالدئید در دمای بسیار پایین یا فشار زیاد قادر است با اکسیژن واکنش نشان داده، اکسید شود و اسید فرمیک تولید کند. به همین علت است که توصیه می شود محلول فرمالین یا دیگر محلول های تولید شده از فرمالدئید در ظروف در بسته نگهداری شود تا قابلیت نفوذ هوا به آن ها وجود نداشته باشد.

کاربردهای فرمالین

فرمالین تولید شده از فرمالدئید خواص فوق العاده ای دارد. خواص فوق العاده این ماده صنعتی باعث شده تا گستره کاربردهای آن نیز فراتر از حد تصور برود و در زندگی و صنعت و کشاورزی کاربرد داشته باشد.
یکی از مهمترین ویژگی کاربردی فرمالین، خاصیت ضد باکتریایی و ضد عفونی کنندگی این ماده است. همین کاربرد ساده باعث شده تا گستردگی کاربرد فرمالین از خانه تا صنعت کشیده شود. البته کاربردهای خانگی این ماده به علت رعایت برخی از مواد ایمنی، محدود است اما در مواقعی خاص قابلیت کاربرد دارد.
شاید مهمترین و پرکاربردترین جایی که از این ماده استفاده می شود، تولید پلیمر است. پلیمرها امروزه کاربردهای فراوانی در صنعت پیدا کرده اند و فرمالین و فرمالدئید از جمله موادی هستند که در تولید پلیمر نقش دارند. البته از فرمالین در تولید دیگر مواد شیمیایی نیز استفاده می شود.
کاربرد دیگر فرمالین در صنایع آزمایشگاهی است. از این ماده در نگهداری از نمونه های بیولوژیکی استفاده می شود. هر چند مواد جایگزین زیادی برای این موضوع وجود دارد اما فرمالین نیز از جمله موادی است که به دلیل قیمت و خواص آن برای این موضوع به کار گرفته می شود.
یکی دیگر از ویژگی های فرمالین که از کاربردهیا گسترده این ماده به حساب می آید، تولید رزین است. رزین های فرمالدهیدی در تولید مواد شیمیایی دیگر به کار می روند و به همین علت است که گستره کاربرد آن ها بسیار زیاد است. علاوه بر این، این ماده در تولید انواع رنگ و همچنین مواد منفجره کاربرد دارد.

کاربرد فرمالین در صنایع دامی

همانطور که اشاره شد، فرمالین ماده ای ضد عفونی کننده است. یکی از کاربردهای گسترده این ماده برای ضدعفونی، در دامداری هیا و استخرهای پرورش ماهی است. این ماده به دلیل قیمت پایین خود و خواصی که به خود اختصاص داده است، برای ضد عفونی کردن محیط های دامی توصیه می شود.
در صنایع دامی، از فرمالدئید گازی برای ضد عفونی کردن سطوح آجری و چوبی و همچنین لوازم مکانیکی استفاده می شود. فرمالین مایع نیز کاربرهای گسترده ای برای ضدعفونی کردن این محیط ها دارد. همانطور که گفته شد، قیمت فرمالین در علاقه دامداران و پرورش دهندگان ماهی به استفاده از آن بسیار موثر است.
بهترین دما برای اثربخشی فرمالین ۱۴ درجه سانتی گراد و بهترین رطوبت ۷۰ درصد است. توصیه می شود برای ضد عفونی عمومی محیط های دامی از محلول رقیق شده فرمالین استفاده شود و به مدت ۲۴ ساعت محیط تخلیه شده و در بسته باقی بماند.
در محیط هایی که محل پرورش طیور است نیز روش های مختلفی برای ضد عفونی با این ماده وجود دارد. یکی از این روش ها استفاده از فرمالین و پرمنگنات پتاسیم است. همچنین تبخیر فرمالین و گازدهی محیط با وسایل مخصوص نیز از روش هایی است که با استفاده از این ماده مورد استفاده قرار می گیرد.

ارسال دیدگاه