فرمالین و دنیای شیمی

فرمالین و دنیای شیمی

دنیای شیمی و عناصر و ترکیبیات شیمیایی، دنیایی به شدت گسترده، متنوع و پیچیده است. علاوه بر خواص شگفت انگیز و ویژگی های منحصر به فرد و جالب هر یک از عناصر، بررسی و تحلیل جالب توجهی دارد، همچنین انواع ترکیبات این عناصر با یکدیگر و مشخصات و عوارض گوناگون ترکیب ها در محیط های مختلف، می تواند موجب عوارض و نتایج و همچنین تاثیرات عجیبی گردد.
البته در دوران مدرسه بویژه برای نسل های قدیمی تر، خصلت ها و اتفاقات جالب علم شیمی آن گونه که باید آموزش داده نمی شد و عدم شناخت درست توسط این دانش موجب شد جوانب مختلف و زیبایی های فرمول ها و واکنش ها نادیده گرفته شود.
یکی از این ترکیبات مهم که امروزه در زندگی و امور روزمره به ویژه برای فعالیت های مختلف در کارخانجات و کارگاه های خاص، مورد استفاده قرار می گیرد، فرمالدهید یا متانل نام دارد که بیشتر به نام فرمالین معروف است.
این ماده، ترکیبی است که در طبیعت از واکنش شیمیایی میان اکسیژن با یکی از هیدروکربن ها مانند متان، در اثر تابش نور آفتاب، حاصل می شود. به بیان بهتر، ماده ی اصلی تولید فرمالین، متانول می باشد. تولید فرمالین به دنبال خاصیت فرار و تبخیر سریع گاز متانول اتفاق می افتد. چرا که مخلوط شدن بخار متانول با اکسیژن هوا، نهایتا گاز فرمالین را که به نوعی خاصیت انفجاری دارد، به وجود خواهد آورد. اولین بار در حدود یکصد و شست سال پیش در اواخر دهه ۱۸۵۰ میلادی کشف شد. کاشف این ترکیب مفید، الکساندر باتلر، دانشمند روسی بود.
این ترکیب شیمی، در حالت عادی به شکل گاز با بوی تند وجود دارد. از طرف دیگر، این گاز از احتراق ناقص کربن به دست می آید. مثلا در صورت آتش سوزی در جنگل، دود سیگار، اگزوز خودروها و .. حاوی مقادیری از فرمالین هستند. به علاوه دود حاصل از کوره ها و فعالیت های صنعتی نیز فرمالین قابل توجهی در خود دارد. این ادعا که گفته می شود این دودها برای بدن مسموم کننده و مضر هستند، همین وجود فرمالین در آنهاست.
در دمای اتاق، فرمالدئید به شکل گاز موجود است و از آنجا که به خوبی در آب حل می شود، نحوه ی عرضه ی آن به صورت محلول در آب است. این محلول فرمالدئید در آب را اغلب فرمالین می گویند.
شاید اصلی ترین و اولین خاصیتی که برای فرمالین یا فرمالدئید گفته می شود، خاصیت ضد باکتری و ضد میکروبی آن است. به همین سبب به عنوان محلول ضدعفونی کننده مورد استفاده ی افراد و شرکت هایی است که ناز به نظافت و ضد عفونی در محل زندگی یا کار خود دارند. از سوی دیگر این ماده می تواند برای نگهداری از نمونه های بیولوژیکی هم مورد استفاده باشد.
از واکنش میان ملامین و اوره و فنل با فرمالین (فرمالدئید) نوعی ماده ی چسبناک قوی به نام چسب فرمالین تولید می گردد. این چسب در اتصال و به هم نگاه داشتن تخته های سه لایه و تولید اسفنج هایی که در صنایع عایق کاری مورد مصرف فراوان هستند، استفاده می می گردد.
البته نباید فراموش کرد که علیرغم همین آثار و فواید فرمالین، با توجه به اینکه فرمالدئید گازی است نسبتا سمی با اثرات نامطلوب، پس از مدتی گاز فرمالدئید از میان رزین هایی که در صفحات هایق ساختمان به کار رفته اند، آزاد شده و می تواند باعث ناراحتی های تنفسی، سوزش چشم، آسیب به ریه و گاهی سردرد شود.
فرمالین و محلول آن در صورت خورده شدن، جذب خون شده و با افزایش اسیدیته ی خون، منجر به مرگ خواهد شد.
برخی دیگر از ترکیبات فرمالین را می توان برای استفاده در اسفنج ها و حتی مواد منفجره و انواع پلیمرهای مورد استفاده در صنایع گوناگون فلزی و غیر فلزی، ساختمانی، دکوراسیون و … معرفی نمود. حتی در صنایع رنگ سازی، روکش های ام دی اف و نئوپان و صنایع برق و الکترونیک که نیاز به ساخت برخی ترکیبات در قالب گیری و تولید قطعات خود مانند کلید و پریز دارند، از این ماده ی پر کاربرد استفاده می شود.
در مجموع اگر به اطراف خود نگاهی بیندازیم، چه در محیط اداری و چه در اتاق و سالن پذیرایی و …، می بینیم بخش قابل توجهی از لوازم و وسایل ساخته شده برای این محیط ها، به کمک فرمالین ساخته شده اند. با توجه به امکان آزاد شدن گاز فرمالدئید از ترکیبات فرمالین با سایر عناصر که در ساخت خانه و ساختمان های اداری به کار می روند، این گاز را می توان یکی از آلاینده هایی دانست که احتمال حضور آن در هوای خانه چندان کم نیست.
به همین دلیل برای محیط های گوناگونی که این ترکیب در اجزا و مواد آن وجود دارد و یا برای امور آزمایشگاهی و صنعتی از فرمالدئید و فرمالین استفاده می شود، لازم است نکات ایمنی به ویژه موضوع تهویه هوا و پوشش مناسب چشم و پوست و مسیر تنفس بینی و دهان رعایت شود.
ضمن اینکه گاهی در چنین محیط هایی برافروختن آتش حتی برای استعمال دخانیات هم ممنوع است و ظرف حاوی فرمالین یا فرمالدئید باید دور از حرارت نگهداری شود.

ارسال دیدگاه